Αν έχετε διαβάσει άρθρα σχετικά με το mastering, σίγουρα έχετε καταλάβει ότι πρέπει να χρησιμοποιείτε ισοσταθμιστές, συμπιεστές και περιοριστές.
Αλλά ποια είναι η σωστή σειρά για να τοποθετήσετε τα plugins;
Πρέπει να βάλουμε τον συμπιεστή πρώτα; Ή τον περιοριστή;
Απλά, ποια είναι η ιδανική αλυσίδα εφέ στο mastering;
Λοιπόν, σας προτείνω να δούμε αυτό το θέμα αναλυτικά μέσα από αυτό το άρθρο, που συνοδεύεται από μερικά ηχητικά παραδείγματα που σας προσκαλώ να ακούσετε σε ένα καλό ακουστικό ή σε καλά ηχεία ώστε να αντιληφθείτε πιο εύκολα τις λεπτομέρειες (διότι το mastering, μην το ξεχνάτε, μπορεί να είναι πολύ λεπτό).
Τι είναι μια αλυσίδα mastering;
Ας συμφωνήσουμε πρώτα στη définition του τι είναι μια αλυσίδα mastering.
Το mastering είναι το βήμα που ακολουθεί άμεσα τη φάση του μίξαρίσματος.
Συχνά το συγκρίνουμε με το βερνίκι που εφαρμόζουμε σε έναν πίνακα που μόλις έχει ολοκληρωθεί: είναι η τελευταία στιγμή που μπορούμε να διορθώσουμε οτιδήποτε στον ήχο, αλλά και η στιγμή που έρχεται να αναδείξει το μίξαρισμα για να ακούγεται ακόμα καλύτερα και/ή ακόμα πιο δυνατά.
Ακόμα πιο “επαγγελματικά”, αν θέλετε.
Σε αυτό το πλαίσιο, μια “αλυσίδα mastering” είναι απλώς η σειρά εφέ (plugins ή hardware) που χρησιμοποιείται για να masterαριστεί το κομμάτι.
Για παράδειγμα, θα μπορούσατε να έχετε την εξής σειρά plugins:
- Ένας ισοσταθμιστής FabFilter Pro-Q 3
- Ένας συμπιεστής Overloud Comp G
- Ένας επεκτατής στερεοφωνικού ήχου όπως αυτός του iZotope Ozone
- Ένας περιοριστής FabFilter Pro-L 2
Ή οποιαδήποτε άλλη σειρά εφέ.
Υπάρχει πραγματικά μια τυπική αλυσίδα επεξεργασίας για το mastering;
Είμαι σίγουρος ότι με βλέπετε να έρχομαι με αυτή την ερώτηση:
“Θα μας πει ότι είναι πάντα διαφορετικό, ότι δεν υπάρχει, εν πάση περιπτώσει, κλίκαρα για τίποτα σε αυτό το άρθρο…”
Λοιπόν, όχι, ηρεμήστε, υπάρχουν κάποιες γενικεύσεις που μπορούμε να περιγράψουμε και η απάντηση στον τίτλο αυτού του κεφαλαίου δεν είναι ένα κατηγορηματικό “όχι”.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ορισμένα πράγματα πριν σας δώσω πρακτικές συμβουλές.
Όχι μια δημιουργική διαδικασία…
Το mastering (ή προ-mastering, για να είμαστε ακριβείς), στην αρχή, δεν προορίζεται να είναι πραγματικά μια δημιουργική διαδικασία.
Είναι απλώς μια διαδικασία ολοκλήρωσης του κομματιού.
Το μίξαρισμα θα πρέπει να είναι “τέλειο”, στην πραγματικότητα.
τουλάχιστον, θα πρέπει να ακούγεται όσο το δυνατόν καλύτερα.
Το mastering είναι πραγματικά το βερνίκι: είναι ένα βήμα που προορίζεται να ολοκληρώσει το κομμάτι κάνοντας ίσως κάποιες διορθώσεις αλλά χωρίς να είναι πολύ έντονες.
Μιλάμε για ισοσταθμίσεις +/- 0.5 dB, συμπιέσεις με 1 dB μείωση κέρδους, κ.λπ.
τουλάχιστον, στη θεωρία έτσι είναι.
Βελτιώσεις πολύ εξαρτώμενες από το πλαίσιο
Είναι λοιπόν σημαντικό να το έχετε αυτό στο μυαλό σας: όταν masterαρετε ένα κομμάτι, θα προσπαθήσετε κυρίως να κάνετε μικρές βελτιώσεις.
Και αυτές οι βελτιώσεις εξαρτώνται αναγκαία από το βασικό μίξαρισμα.
Αν έχετε ένα μίξαρισμα που είναι πολύ σκοτεινό, πιθανότατα θα χρησιμοποιήσετε έναν ισοσταθμιστή για να προσθέσετε πρίμα.
Αλλά αν έχετε ένα μίξαρισμα που είναι ήδη ισορροπημένο σε όρους συχνοτήτων, δεν θα ισοσταθμίσετε τίποτα: ακούγεται ήδη καλά, οπότε δεν χρειάζεται EQ.
Και μπορεί να σας εκπλήξω:
Αν το μίξαρισμα είναι τέλειο, πιθανώς δεν υπάρχει κανένα εφέ να προσθέσετε κατά το mastering, εκτός ίσως από έναν μικρό περιοριστή για να ανεβάσετε ελαφρώς το επίπεδο.
Και η αλυσίδα επεξεργασίας μας;
Ως εκ τούτου, η αλυσίδα επεξεργασίας που θα εφαρμόσετε είναι αναγκαία πλαίσιο: ανάλογα με το πώς φαίνεται το βασικό μίξαρισμα, δεν θα χρησιμοποιήσετε τα ίδια εφέ.
Γι’ αυτό είναι πάντα δύσκολο να πούμε κάτι του στυλ “για να κάνετε mastering, πρέπει πρώτα να χρησιμοποιήσετε έναν ισοσταθμιστή, μετά έναν συμπιεστή, μετά πάλι έναν ισοσταθμιστή και τέλος έναν περιοριστή”.
Δεν είναι ποτέ μια απόλυτη αλήθεια.
Σημείωση: μερικές φορές, θα κάνετε διορθώσεις που θα αναδείξουν άλλα προβλήματα.
Για παράδειγμα, θα ανεβάσετε τα πρίμα του κομματιού με έναν ισοσταθμιστή, και αυτό θα αναδείξει τη σιμπιλιάνς.
Πρέπει τότε να προσθέσετε ένα δεύτερο εφέ (de-esser, πολυμπαντικός συμπιεστής…) για να διορθώσετε αυτό το νέο πρόβλημα.
Όπως και να έχει, είναι αδύνατο να ορίσουμε μια τυποποιημένη αλυσίδα επεξεργασίας που θα είναι πάντα κατάλληλη.
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες γενικεύσεις, ορισμένες κοινές προσεγγίσεις που μπορούν να θεωρηθούν λίγο θεωρητικές.
Αυτό είναι που θα δούμε στη συνέχεια του άρθρου. 🙂
Η κλασική αλυσίδα plugins για το mastering
Μια αρκετά κλασική προσέγγιση είναι αυτή που απεικονίζεται στο παρακάτω διάγραμμα:
Πρώτα επεξεργαζόμαστε την ισορροπία συχνοτήτων, στη συνέχεια ελέγχουμε τη δυναμική του σήματος, μετά διορθώνουμε αν χρειάζεται την στερεοφωνική εικόνα, για να ανεβάσουμε τελικά το επίπεδο με έναν περιοριστή.
Αλλά και πάλι, πρόκειται για μια θεωρητική προσέγγιση και στην πράξη συχνά χρησιμοποιούνται περισσότερα plugins: για παράδειγμα, μερικές φορές έχουμε την τάση να εξισώνουμε πριν και μετά την προσαρμογή της δυναμικής…
Σας προτείνω ωστόσο να μπούμε λίγο στις λεπτομέρειες αυτής της αλυσίδας επεξεργασίας mastering στηριζόμενοι σε ένα απόσπασμα του κομματιού “The River” του Chris Finegan, που προέρχεται από το άλμπουμ του Pillars.
Ακολουθεί το ακατέργαστο ηχητικό αρχείο:
Βήμα 1: Διόρθωση της ισορροπίας συχνοτήτων
Το πρώτο πράγμα που τείνω να κάνω όταν κάνω mastering σε ένα κομμάτι είναι να προσθέσω έναν εξισωτή.
Υπάρχουν σχεδόν πάντα πράγματα που πρέπει να καθαριστούν στο mix, για παράδειγμα, μια υπερβολική ενέργεια στα μπάσα, πρίμα που είναι πολύ υποτονικά ή μια φωνή που μπορεί να κερδίσει σε κατανοησιμότητα.
Φυσικά υπάρχουν όλοι οι τύποι τεχνικών εξίσωσης στο mastering, για να διορθώσουν κάθε είδους προβλήματα.
Αλλά αυτό που είναι σημαντικό είναι να διορθώνετε μόνο αυτό που ακούτε: μην εξισώνετε συχνότητες στις οποίες δεν ακούτε πρόβλημα, από συνήθεια ή επειδή το διαβάσατε στο Διαδίκτυο.
Μια ενδιαφέρουσα αλλά λίγο προχωρημένη προσέγγιση είναι να χρησιμοποιήσετε έναν εξισωτή mid/side, όπως έκανα στο κομμάτι του Chris Finegan, για να επεξεργαστείτε ξεχωριστά το σήμα στο κέντρο της στερεοφωνικής εικόνας και το σήμα που βρίσκεται στα πλάγια.
Έτσι, στο παράδειγμά μας, έχω συγκεκριμένα:
- ανοίξει τα πρίμα λίγο περισσότερο στα πλάγια από ότι στα μεσαία, καθώς το mix ήταν πολύ σκοτεινό
- κόψει τα μπάσα στο πλάι για να κερδίσω σε ακρίβεια;
- διορθώσει μια μικρή υπολειμματική αντήχηση στο mix γύρω από τα 450 Hz;
- ανεβάσει ελαφρώς γύρω από τα 1700 Hz για να αναδείξω πιο καθαρά τη φωνή.
(βλέπετε τα πάντα στη λήψη οθόνης του FabFilter Pro-Q 3 λίγο πιο πάνω).
Αυτό είναι λοιπόν το αποτέλεσμα:
Ήδη, έχουμε κάτι πιο ευχάριστο, αλλά δεν έχει τελειώσει.
Βήμα 2: Διόρθωση της δυναμικής
Συχνά, η δεύτερη φάση του mastering θα συνίσταται στο προσθέσετε έναν συμπιεστή για να κάνετε το master πιο πυκνό, να του δώσετε συνοχή, να προσθέσετε αυτό που ονομάζεται “η κόλλα του ήχου”.
Αυτό είναι μέρος αυτού που βοηθά να δώσει έναν “επαγγελματικό” ήχο σε ένα master, αν και μερικές φορές μπορεί να φαίνεται λεπτό με την πρώτη ματιά αν δεν ξέρετε τι πρέπει να ακούσετε.
Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε έναν συμπιεστή για να ελέγξουμε τις κορυφές του σήματος, για παράδειγμα, αν έχετε κρουστά που ξεχωρίζουν λίγο πολύ: αυτό θα βοηθήσει να ενσωματωθούν τα όργανα στο mix, αλλά θα απλοποιήσει επίσης τη δουλειά του περιοριστή που θα έρθει λίγο αργότερα.
Στο κομμάτι-παράδειγμα μας, λοιπόν, έχω ελαφρώς συμπιέσει το σήμα για να φέρω πιο κοντά τη φωνή στην κιθάρα, ενώ ταυτόχρονα χρωματίζω λίγο τον ήχο καθώς έχω επιλέξει το plugin Novatron από την Kush Audio που προσθέτει αρμονικές με γενναιόδωρο τρόπο μέσω προσομοιώσεων κυκλώματος παραμόρφωσης:
Βήμα 3: Έλεγχος της στερεοφωνικής εικόνας
Μόλις έχετε διαχειριστεί τη δυναμική και την ισορροπία συχνοτήτων, είναι συχνά χρήσιμο να προσθέσετε ένα plugin που επιτρέπει την προσαρμογή της στερεοφωνικής εικόνας του master σας.
Για παράδειγμα, ένα στερεοφωνικό imager όπως αυτό που περιλαμβάνεται στο iZotope Ozone (βλ. εικόνα παραπάνω), ή γιατί όχι έναν ισοσταθμιστή mid/side.
Με αυτόν τον τύπο εργαλείων, θα μπορείτε να κάνετε το master σας πιο ευρύ αν είναι απαραίτητο, ή αντίθετα να το κάνετε λίγο πιο μονοφωνικό αν έχει μιξαριστεί λίγο υπερβολικά.
Ωστόσο, αυτό δεν είναι απολύτως απαραίτητη επεξεργασία: πολύ συχνά, το πλάτος της στερεοφωνικής εικόνας στο τέλος του μιξαρίσματος μπορεί να είναι σωστό και να μην απαιτεί προσαρμογές.
Εδώ στο κομμάτι-παράδειγμα μας, βρίσκω την κιθάρα πολύ κεντρική, γεγονός που δίνει αναγκαστικά έναν ήχο λίγο μονοφωνικό καθώς η φωνή είναι επίσης κεντραρισμένη στο μίξερ και δεν υπάρχουν άλλα όργανα.
Έτσι, χρησιμοποίησα το Ozone 10 για να διευρύνω σταδιακά τις ζώνες συχνοτήτων υψηλών, κάτι που δίνει ένα πιο φυσικό αποτέλεσμα (που θα ακουστεί κυρίως σε ηχεία παρά σε ακουστικά):
Βήμα 4: Διαχείριση του τελικού ηχητικού επιπέδου
Το τελευταίο βήμα του mastering, για την ακρίβεια, δεν αλλάζει ποτέ: προσθέτουμε ένα plugin τύπου limiter (ή maximizer, είναι το ίδιο) για να αυξήσουμε το ηχητικό επίπεδο ολόκληρου του κομματιού.
Και τώρα, εσείς θα κρίνετε:
- είτε θέλετε κάτι που να ακούγεται πολύ δυνατά, αλλά έτσι θα περιορίσετε πολύ το σήμα και θα έχετε παραμόρφωση;
- είτε θέλετε κάτι που να αναπνέει, και σε αυτή την περίπτωση θα αυξήσετε λίγο το επίπεδο και ο limiter θα αντιδράσει μόνο διακριτικά για να ελέγξει μερικές κορυφές εδώ και εκεί.
Στο παράδειγμά μας, έκανα μια κάπως ενδιάμεση επιλογή: ο limiter ενεργοποιείται αρκετά έντονα στα σημεία όπου η φωνή είναι δυνατή, αλλά δεν συμπιέζει το σήμα στα λιγότερο δυνατά σημεία.
Αυτό μας οδηγεί σε μια πιο τελική απόδοση (προσοχή στα αυτιά σας, το παράδειγμα είναι πιο δυνατό από τα προηγούμενα):
Και να ‘μαστε, έχουμε masterάρει το κομμάτι μας!
Ο τελευταίος κρίκος της αλυσίδας επεξεργασίας
Σε μια αλυσίδα mastering, υπάρχει ωστόσο ένα τελευταίο plugin που σας προτείνω να προσθέσετε από την αρχή της διαδικασίας επεξεργασίας: ένα εργαλείο metering, δηλαδή ένα εργαλείο μέτρησης.
Με άλλα λόγια, ένα plugin που θα σας επιτρέπει να παρακολουθείτε διάφορους δείκτες ηχητικού επιπέδου, όπως η Loudness σε LUFS, που μπορεί να είναι σχετικοί για να διατηρήσετε μια κριτική ματιά σε αυτό που κάνετε και να διασφαλίσετε, για παράδειγμα, ότι δεν συμπιέζετε ή περιορίζετε υπερβολικά το master σας.
Στην πραγματικότητα, αυτός ο τύπος plugin δεν έχει καμία ηχητική επίδραση στον ήχο: σας παρέχει απλώς αντικειμενικές πληροφορίες που μπορεί να είναι χρήσιμες κατά τη διάρκεια του mastering.
Και τώρα;
Λοιπόν, γνωρίζετε πλέον πώς φαίνεται “μια τυπική αλυσίδα επεξεργασίας mastering”.
Εσείς στη συνέχεια 🙂 !
Αυτό που θέλω να πω είναι ότι αν είστε αρχάριοι, μπορώ μόνο να σας προτείνω να έχετε μια απλή προσέγγιση κατά το mastering. Ακριβώς με μόνο 3 ή 4 plugins, σύμφωνα με την αλυσίδα που προτείνεται σε αυτό το άρθρο: όσο περισσότερα εφέ προσθέτετε, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχετε να κάνετε λάθη.
Διατηρήστε λοιπόν τα πράγματα απλά, και θα δείτε ότι τα αποτελέσματά σας θα είναι καλύτερα.
Για να προχωρήσετε περισσότερο, ωστόσο, αν για παράδειγμα θέλετε να μάθετε λεπτομερώς βασικές ή προχωρημένες τεχνικές mastering, να ξέρετε ότι σύντομα θα κυκλοφορήσω μια πλήρη εκπαίδευση αφιερωμένη στο mastering σε περιβάλλον home studio. Ακολουθήστε αυτόν τον σύνδεσμο για να αφήσετε το email σας και να ενημερωθείτε όταν κυκλοφορήσει 😉