Η εξισορρόπηση μιας φωνής είναι μέρος των συνηθισμένων βημάτων όταν μιξάρετε φωνητικά κομμάτια.
Και θα έλεγα, μάλιστα: αυτό είναι μέρος των απαραίτητων βημάτων, διότι στην πράξη πάντα υπάρχουν μικρές λεπτομέρειες που πρέπει να διορθωθούν στο φάσμα συχνοτήτων των ηχογραφήσεων φωνής. Ιδιαίτερα αν εργάζεστε σε home studio.
Για να σας δώσω όσο το δυνατόν περισσότερες βάσεις για το θέμα, αποφάσισα να γράψω αυτό το άρθρο (το οποίο προϋποθέτει φυσικά ότι έχετε καλή γνώση του τι είναι η εξισορρόπηση), δομημένο σε τρία μεγάλα μέρη:
- μία εισαγωγή για να διευκρινίσω ορισμένες σημαντικές έννοιες;
- μία λεπτομερή περιγραφή των συχνοτήτων που πρέπει να γνωρίζετε για να εξισορροπήσετε φωνές, με ένα γραφικό βοήθημα που μπορείτε να κατεβάσετε;
- και τέλος γενικές συμβουλές για το ίδιο θέμα.
Μία εισαγωγή στην εξισορρόπηση φωνών
Μήπως ψάχνετε για τις ρυθμίσεις εξισορρόπησης που πρέπει να εφαρμόσετε στα φωνητικά σας κομμάτια;
Πρέπει να ενισχύσετε τις χαμηλές συχνότητες στα 200 Hz; Ποιες συχνότητες πρέπει να κόψετε; Ποιον παράγοντα Q πρέπει να χρησιμοποιήσετε;
Σίγουρα, θα βρείτε μερικές φορές στο Διαδίκτυο λίστες με τυπικές ρυθμίσεις, του στυλ:
- Ενισχύστε +5 dB στα 250 Hz (παράγοντας Q: 0.7)
- Κόψτε -3 dB στα 400 Hz (παράγοντας Q: 3.0)
- κ.λπ.
Ωστόσο, δεν θα ήμουν ειλικρινής αν αυτό ήταν που σας προτείνω σε αυτό το άρθρο… 🙂
…στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει μαγική, μοναδική ρύθμιση EQ που θα μπορούσατε να εφαρμόσετε σε όλες τις φωνές σας.
Αντίθετα, μια καλή προσέγγιση για να κατανοήσετε πώς να εξισορροπήσετε μια φωνητική γραμμή είναι να ξεκινήσετε από τις ζώνες συχνοτήτων στις οποίες μπορείτε γενικά να δράσετε για να βελτιώσετε μια φωνητική γραμμή.
Για παράδειγμα, αν ο ήχος σας είναι λίγο πολύ ρινικός, είναι πολύ πιθανό ότι μια μικρή υποβοηθούμενη εξισορρόπηση μεταξύ 800 Hz και 2 kHz θα μπορούσε να είναι χρήσιμη. Ωστόσο, η ακριβής συχνότητα είναι δική σας να την προσδιορίσετε: εξαρτάται πράγματι από την αρχική σας ηχογράφηση.
Γι’ αυτό, σε αυτό το άρθρο, θα σας δώσω κυρίως κατευθυντήριες γραμμές, guidelines, που θα σας βοηθήσουν να εξισορροπήσετε τις δικές σας ηχογραφήσεις φωνής.
Για να το κάνουμε αυτό, θα δούμε μαζί τις βασικές ζώνες συχνοτήτων που πρέπει να γνωρίζετε για να ρυθμίσετε σωστά ένα EQ σε μια φωνητική γραμμή.
Οι ζώνες συχνοτήτων που πρέπει να γνωρίζετε για να εξισορροπήσετε μια φωνή
Αυτές οι ζώνες συχνοτήτων είναι αυτές που βρίσκονται στο διάγραμμα παρακάτω, το οποίο μπορείτε να κατεβάσετε σε εκτυπώσιμη μορφή PDF πατώντας εδώ (μη διστάσετε να το μοιραστείτε γύρω σας 😉 ).
< 80 Hz: Θόρυβος Υποβάθρου
Συχνά, η πρώτη εξισορρόπηση που εφαρμόζουμε στις φωνές είναι να κόψουμε τις πιο χαμηλές συχνότητες με ένα φίλτρο υψηλής διέλευσης.
Είναι μια αρκετά συνηθισμένη πρακτική, η οποία δεν είναι πάντα απαραίτητη, αλλά συχνά έχει νόημα.
Στην πραγματικότητα, ειδικά κάτω από 80 Hz, η ηχητική ενέργεια που θα βρούμε δεν αντιστοιχεί γενικά στη φωνή αυτή καθαυτή: μπορεί να πρόκειται για ηλεκτρικό θόρυβο, δονήσεις στις χαμηλές συχνότητες, ή για παράδειγμα ενέργεια από κακώς καταγεγραμμένες εκρήξεις από το φίλτρο κατά των εκρήξεων (ξέρετε, ο θόρυβος που ακούγεται όταν προφέρετε ένα “π” πολύ κοντά σε ένα μικρόφωνο).
Επίσης, η τοποθέτηση ενός φίλτρου υψηλής διέλευσης (με π.χ. μέση κλίση 12 dB/oct) επιτρέπει να καθαρίσετε αποτελεσματικά το κάτω μέρος του φάσματος συχνοτήτων και έτσι να αφήσετε χώρο για άλλα όργανα.
Ανάλογα με τον τραγουδιστή ή την τραγουδίστρια, μπορείτε φυσικά να προσαρμόσετε τη συχνότητα κοπής του φίλτρου σας: σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι δυνατό να ανέβετε πάνω από 100 Hz!
Και αντίθετα, για ορισμένες πολύ χαμηλές ανδρικές φωνές, το κόψιμο στα 80 Hz θα προκαλέσει απώλεια ενέργειας και δύναμης.
Από 100 έως 300 Hz : Punch
Σε αυτή τη ζώνη συχνοτήτων, βρίσκουμε τις θεμελιώδεις συχνότητες της φωνής.
Αυτό σημαίνει ότι αν χρειάζεστε μια φωνή λίγο πιο ισχυρή, λίγο πιο δυναμική, λίγο πιο “punchy”, σας προτείνω να προσπαθήσετε να ενισχύσετε αυτή τη ζώνη κατά μερικά dB.
Ωστόσο, αυτή η ζώνη συχνοτήτων είναι συχνά μια ζώνη συσσώρευσης ενέργειας που προέρχεται από πολλά όργανα: κιθάρα, μπάσο, τύμπανο, snare…
Επιπλέον, οι συχνότητες μεταξύ 100 και 300 Hz τείνουν να ξεχωρίζουν περισσότερο από το συνηθισμένο στις ηχογραφήσεις που γίνονται σε μικρούς χώρους (κυρίως λόγω αυτού που ονομάζουμε αρμονικές αντηχήσεις) — κάτι που είναι συχνά το πρόβλημα σε home studio.
Έτσι, συμβαίνει συχνά μια ηχογράφηση φωνής να φαίνεται μουντή, πολύ βαριά. “Boomy”, όπως λέμε στα αγγλικά.
Αν συμβαίνει αυτό, θα χρειαστεί πιθανώς να χρησιμοποιήσετε το EQ σας για να μειώσετε αυτή τη ζώνη συχνοτήτων.
Προσοχή όμως να μην το κάνετε πολύ απότομα: μια πολύ ισχυρή μείωση θα μειώσει την ισχύ της πίστας σας.
Από 300 έως 600 Hz : Συχνότητες “Κουτί”
Για να εξισορροπήσετε σωστά μια φωνή, πρέπει να προσέξετε πολύ τη ζώνη συχνοτήτων που κυμαίνεται, χονδρικά, από 300 έως 600 Hz.
Πράγματι, συνήθως σε αυτό το σημείο βρίσκεται το σώμα της φωνής — δηλαδή ένας ορισμένος αριθμός χαρακτηριστικών αρμονικών της φωνής.
Τι συμβαίνει αν υπάρχει πάρα πολλή ενέργεια σε αυτή τη ζώνη;
Λοιπόν, απλά, θα αποκτήσουμε τον διάσημο ήχο “κουτιού από χαρτόνι”. Με άλλα λόγια, θα έχετε την εντύπωση ότι ο τραγουδιστής ή η τραγουδίστρια τραγουδάει μέσα σε ένα κουτί από χαρτόνι.
Θα χρειαστεί λοιπόν να χρησιμοποιήσετε ένα EQ (τυπικά ένα φίλτρο bell) για να μειώσετε ελαφρώς αυτές τις συχνότητες.
Αλλά πάλι, προσοχή να μην είστε πολύ επιθετικοί με αυτή τη μείωση: αν δεν υπάρχει αρκετή ενέργεια σε αυτή τη ζώνη συχνοτήτων, ο ήχος θα είναι κενός, χωρίς σώμα, εύθραυστος — και θα είναι αδύνατο να τοποθετήσετε σωστά τη φωνή σας μπροστά στο μίξ.
Από 800 Hz έως 2 kHz : Ζώνη Ρινικής Φωνής
Αυτή η ζώνη συχνοτήτων θα σας επιτρέψει γενικά να ελέγξετε δύο πράγματα:
- τις ρινικές αντηχήσεις;
- τη γλυκύτητα της φωνής.
Ανάλογα με τον τραγουδιστή / την τραγουδίστρια και το μικρόφωνο που χρησιμοποιείται, ο τρόπος που θα προσεγγίσετε την εξισορρόπηση αυτής της ζώνης θα είναι πολύ διαφορετικός.
Αν βρείτε δυσάρεστες αντηχήσεις, σαν να μιλάει ο τραγουδιστής από τη μύτη, ένα μικρό φίλτρο bell μεταξύ 800 Hz και 2 kHz θα σας βοηθήσει πιθανώς να βελτιώσετε την ηχογράφηση (φυσικά, η ακριβής συχνότητα εξαρτάται από την ηχογράφηση).
Ανάλογα με το επίπεδο αυτής της ζώνης συχνοτήτων, η φωνή θα φαίνεται πιο ή λιγότερο γλυκιά.
Αν όμως δεν υπάρχει αρκετή ενέργεια, θα έχετε πιθανώς την εντύπωση ότι η πίστα είναι σε υποχώρηση, και θα έχετε δυσκολία να την επαναφέρετε μπροστά στο μίξ. Να είστε λοιπόν προσεκτικοί σε αυτό το είδος συμπτωμάτων.
Από 2 έως 6 kHz : Διαύγεια
Όσον αφορά την εξισορρόπηση των φωνών, η ζώνη συχνοτήτων που κυμαίνεται περίπου από 2 kHz έως 6 kHz είναι μία από τις αγαπημένες μου, καθώς τη βρίσκω αρκετά εύκολη να ελέγξω.
Αυτή είναι υπεύθυνη για τη διαύγεια και την κατανοητότητα της φωνής — συχνά μιλάμε για παρουσία της φωνής.
Αυτό σημαίνει ότι αν χρησιμοποιήσετε ένα EQ για να ενισχύσετε μια συχνότητα που περιλαμβάνεται σε αυτή την περιοχή, θα κάνετε τη φωνή σας πιο καθαρή και οι στίχοι θα είναι πιο εύκολοι στην κατανόηση.
Συμβουλή : εκτός από μια ελαφριά ενίσχυση μεταξύ 2 και 6 kHz, μην διστάσετε να κάνετε χώρο για τις φωνές μειώνοντας αυτή τη ζώνη συχνοτήτων σε άλλες πίστες του κομματιού σας (συνθεσάιζερ, κιθάρες…)
Αν ενισχύσετε υπερβολικά, η πίστα φωνής θα φαίνεται θραυστή, εύθραυστη — ίσως έχετε την εντύπωση ότι της λείπει σώμα γιατί οι υψηλές μεσαίες συχνότητες θα είναι πολύ δυνατές σε σχέση με τις χαμηλές μεσαίες συχνότητες που αναφέραμε νωρίτερα (300-600 Hz).
Επίσης, προσέξτε την σιμπιλάνς των φωνών (τον σφυριχτό ήχο που παράγουν τα γράμματα “S”, τυπικά) που εκφράζεται ιδιαίτερα σε αυτή τη ζώνη συχνοτήτων…
> 6 kHz : Αέρας
Φτάνουμε τελικά στην τελευταία ζώνη συχνοτήτων, δηλαδή τις υψηλές συχνότητες πάνω από 6000 Hz.
Στους σύγχρονους μίξερ, η τάση είναι να ενισχύονται αυτές οι υψηλές συχνότητες, μερικές φορές με ιδιαίτερα ακραίο τρόπο όπως μπορεί να ακουστεί σε αυτό το κομμάτι της Ariana Grande:
Έτσι, η ενίσχυση αυτών των συχνοτήτων με ένα φίλτρο υψηλής διέλευσης είναι ένας καλός τρόπος για να προσθέσετε αέρα στο μίξ σας.
Συνοπτικά, αυτό επιτρέπει να έχετε μια επιπλέον αλλά διακριτική παρουσία, που κάπου θα δώσει την εντύπωση “α, αυτό το μίξ πρέπει να κόστισε ακριβά”.
Προσοχή όμως να μετρήσετε καλά την ποσότητα των υψηλών που προσθέτετε, αλλιώς το ήχο μπορεί να γίνει επιθετικό και δύσκολο να ακουστεί για περισσότερα από λίγα λεπτά.
Τέλος, σημειώστε ότι αντίθετα, ορισμένοι παραγωγοί τείνουν να μειώνουν τις υψηλές συχνότητες πάνω από 10 kHz με ένα φίλτρο χαμηλής διέλευσης, για να αφήσουν λίγο χώρο σε άλλα λαμπερά όργανα όπως τα πιατίνια.
Ορισμένες γενικές συμβουλές για την εξισορρόπηση των φωνών
Πέρα από τη γνώση των κύριων ζωνών συχνοτήτων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για τη ρύθμιση ενός EQ σε μια φωνητική γραμμή, ορισμένες άλλες πτυχές είναι σημαντικές να έχετε στο μυαλό σας.
Ακολουθεί μια επιλογή συμβουλών που θα σας φανούν χρήσιμες.
Όλα αρχίζουν με την ηχογράφηση
Καταρχάς, είναι σημαντικό να έχετε στο μυαλό σας ότι το EQ δεν είναι ένα μαγικό εργαλείο, και επομένως αν η ηχογράφηση είναι κακής ποιότητας, θα έχετε πολύ δύσκολο έργο να βγάλετε κάτι ενδιαφέρον.
Ας υποθέσουμε ότι θέλετε έναν πολύ αέρινο, πολύ ελαφρύ ήχο φωνής — και επιλέγετε ένα σκοτεινό μικρόφωνο που αναδεικνύει την ρινική πτυχή του τραγουδιού σας.
Λοιπόν, πιθανότατα θα μπορέσετε να διορθώσετε ένα μέρος των προβλημάτων, αλλά σίγουρα δεν θα πετύχετε τον ήχο που επιθυμείτε.
Επίσης, είναι σημαντικό να έχετε την καλύτερη δυνατή ηχογράφηση από την αρχή, πριν αρχίσετε να μιξάρετε και να εξισορροπείτε μια γραμμή.
Η χρήση ενός μικροφώνου κατάλληλου για ηχογράφηση φωνής είναι λοιπόν ένα πρώτο βήμα.
Βεβαιωθείτε επίσης ότι η θέση του μικροφώνου κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης είναι σωστή: για παράδειγμα, ανάλογα με τη γωνία, ένα ίδιο μικρόφωνο μπορεί να αναδείξει περισσότερο ή λιγότερο ορισμένες πτυχές μιας φωνής (σιμπιλάρισμα, ρινικές αντηχήσεις…)
Αφαιρέστε τις αντηχήσεις
Στο πρώτο μέρος αυτού του άρθρου, μιλήσαμε κυρίως για τις χαρακτηριστικές ζώνες συχνοτήτων για την εξισορρόπηση των φωνών.
Ωστόσο, ορισμένες αντηχήσεις μπορεί να εμφανιστούν στις ηχογραφήσεις σας:
- μηχανική αντήχηση του σώματος του μικροφώνου;
- συγκεκριμένη αντήχηση που σχετίζεται με την κάψουλα / την ηλεκτρονική;
- αντήχηση που σχετίζεται με την ακουστική του δωματίου;
- αντήχηση που σχετίζεται με τον τρόπο που το μικρόφωνο αντιδρά στη φωνή του τραγουδιστή ή της τραγουδίστριας.
Είναι λοιπόν σημαντικό να αφαιρέσετε τουλάχιστον τις κύριες (= αυτές που ενοχλούν το αυτί) πριν αρχίσετε να μιξάρετε τις φωνητικές σας γραμμές.
Για να το κάνετε αυτό, γενικά χρησιμοποιούμε φίλτρα bell με υψηλό παράγοντα Q, ώστε να έχουμε μια πολύ στοχευμένη μορφή EQ.
Μετά την αφαίρεση των συχνοτήτων που σας προκαλούν προβλήματα, θα αποκτήσετε για παράδειγμα κάτι σαν αυτό:
Κόψτε πριν ενισχύσετε
Ξεκινήστε κόβοντας ή μειώνοντας τα προβλήματα συχνοτήτων (αφαιρετική εξισορρόπηση) που ακούτε πριν ενισχύσετε οτιδήποτε.
Αυτή η συμβουλή ισχύει για οποιαδήποτε εξισορρόπηση, στην πραγματικότητα: αν πρώτα αφαιρέσετε αυτό που προκαλεί πρόβλημα, θεωρητικά θα σας μείνουν μόνο οι ευχάριστες πτυχές του ήχου. Έτσι, θα χρειαστείτε λιγότερη ενίσχυση σε ορισμένες ζώνες συχνοτήτων και η εξισορρόπησή σας θα είναι πιο αρμονική.
Αποφύγετε να προσθέσετε/αφαιρέσετε περισσότερα από 6 dB
Δεν μου αρέσουν οι πολύ αυστηροί κανόνες όσον αφορά την εξισορρόπηση, γιατί η ενίσχυση +10 dB σε μια γραμμή δεν είναι πάντα πρόβλημα — μακριά από αυτό.
Ωστόσο, η φωνή είναι ένα ιδιαίτερο και ευαίσθητο όργανο: μια κακή εξισορρόπηση ακούγεται πολύ γρήγορα, γιατί ως ανθρώπινα όντα έχουμε μια καθαρή αλλά ασυνείδητη ιδέα για το τι καθιστά μια φωνή ρεαλιστική ή όχι.
Επίσης, αν βρεθείτε με εξισορροπήσεις άνω των 6 dB (= 4 φορές πιο δυνατά), πιθανότατα υπάρχει πρόβλημα: η ηχογράφηση δεν είναι βέλτιστη; ή το υπόλοιπο του μίξου καλύπτει ορισμένες συχνότητες που σας παραπλανούν; ή η εξισορρόπηση που έχετε εφαρμόσει απλά δεν είναι κατάλληλη.
(Φυσικά, αυτή η παράγραφος δεν ισχύει για τις αντηχήσεις που αναφέραμε νωρίτερα.)
Συμπέρασμα
Να, έχετε πλέον μέγιστες πληροφορίες για να εξισώσετε τις φωνές σας σε καλές συνθήκες.
Μη διστάσετε να πάρετε μία από τις ηχογραφήσεις σας για να εξασκηθείτε, και να δοκιμάσετε την επίδραση που μπορεί να έχει η μία ή η άλλη εξίσωση στις διάφορες ζώνες συχνοτήτων που αναφέρθηκαν παραπάνω.
► Για να συνεχίσετε να διαβάζετε, σας προτείνω να δείτε αυτόν τον λεπτομερή οδηγό για το μίξαρισμα φωνών.